DE JODENVERRAADSTERS
Helmert Woudenberg - regie: Rita de Haas - 13 t/m 15 april 2012 - Culturalistheater
INFO >   FOTOPAGINA >   PERS >   JURY>

De Jodenverraadsters

door toneelvereniging Odia

Auteur: Helmert Woudenberg
Regie: Rita de Haas

Gezien op 14 april 2012 in het Culturalis Theater, Den Haag.

STUKKEUZE
'De Jodenverraadsters' is een verhaal wat zich afspeelde in de tweede wereldoorlog waarin de verhoudingen en het vertrouwen binnen relaties en families onder druk stonden. Een beladen en gevoelig verhaal des te meer omdat in dit verhaal de relaties tussen twee vrouwen centraal staan. Een dappere keus van Odia om om een stuk zo vol van dramatiek en precaire thematiek uit te kiezen en een opgave om dat goed te brengen. Odia was in de uitwerking hiervan niet altijd even overtuigend maar vorderde gedurende de voorstelling.

VORMGEVING
De vormgeving van 'De Jodenverraadster' is een sober en dienend beeld maar weinig gewaagd of fantasievol. Het beeld blijft wat log omdat de tafel de gehele voorstelling frontaal blijft staan. De scènes die zich niet aan de tafel afspelen worden uitgelicht voor en achter op het podium. De belichting is goed ingezet maar had misschien een grotere rol mogen spelen. Jammer dat Odia last had van de stroomstoringen van het Culturalis Theater.
Het beeld veranderd gedurende de scènes nauwelijks en toch zijn er lange decorwissels nodig die in het donker plaatsvinden om zodoende de vaart uit het stuk te halen. We missen de mogelijkheden om de scènewisselingen van dit stuk speelser en creatiever aan te pakken.
De uitwerking in kleding en grime neigt naar realisme maar is te slordig uitgewerkt om te voldoen aan een realistische weergave uit die tijd. Zodra je voor een sober decor kiest springen verkeerde schoenen of een sportbroek anno nu, direct in het oog.

REGIE
Rita de Haas toont een matige regie. Met name doordat dit stuk onderworpen had mogen worden aan scherpere keuzes die het ritme van de voorstelling hadden kunnen bepalen. De scènes hadden nu stuk voor stuk hetzelfde kabbelende tempo. Tel daarbij op de trage scènewisselingen, die in het donker plaatsvonden, waardoor het publiek volop de ruimte had om af te dwalen of zelfs met elkaar te kletsen. Het was jammer dat hierdoor de noodzaak om je bij het verhaal betrokken te voelen wegebte. Juist dit verhaal wat doordrongen is van spanning en dreiging, waar het gaat om leven of dood had ons voortdurend op het puntje van onze stoel moeten laten zitten.
De regisseur had haar spelers meer spelregie moeten bieden om een grotere diversiteit aan karakters te laten zien. De regie was nu erg gelijk aan wat de tekst al zegt.

SPEL ALGEMEEN
De spelers van Odia hebben moeite om tegen de 'trekkende' keuzes van de regie in te spelen.
De tekstzegging is over het algemeen genomen wat vlak en van eenzelfde cadans waardoor er weinig muzikaliteit ontstaat.
De spelers slagen er qua stemgebruik en lichaamsspanning niet in om ons mee te nemen naar de benauwende situatie van destijds. Het collectieve bewustzijn van de oorlog is te weinig voelbaar door gebrek aan onderlinge spanning. Hier ligt echter ook een taak van de regisseur.
Deze grote groep spelers is los van elkaar geregisseerd waardoor een echt ensemble gevoel niet aanwezig is. Wat jammer is, zeker omdat de thematiek over een collectieve herinnering van een grote groep mensen gaat.


SPEL INDIVIDUEEL
Jolande Strik - Els de Vries
Jolande had een grote rol te spelen, wat ze niet onverdienstelijk heeft gedaan.
Direct aan het begin van het stuk had Els de Vries een groot verdriet te verwerken, dat was een pittige start.
Waarna de rol zeer snel omschakelde naar een verbitterde vrouw die zonder pardon duizenden levens op het spel zette. Een emotionele achtbaan waar Jolande zich tekstueel sterk in hield maar in expressie minder kracht kon bijzetten. Het ingewikkelde conflict van dit personage had juist nog meer voelbaar kunnen worden als we dat los van de tekst aan haar lichaamstaal hadden kunnen aflezen.


Jet van Riel - Mies Pronk
Jet van Riel had een kleine inbreng in dit stuk. Toch wist ze haar rol overtuigend neer te zetten, wat ze met name te danken had aan de natuurlijke aanwezigheid die zij uitstraalde op het toneel.
Zeker de eindscene wanneer ze weer in contact komt met Els de Vries was mooi gespeeld.

Myra Vervaart - Gonda Vogels
Myra Vervaart was een aangename speelster. Ze had een prettige energieke manier van spelen die af en toe voor iets meer scherpte in het stuk zorgde. De laatste scene tussen Gonda en haar moeder zette ze overtuigend neer. De manier waarop ze de theedoeken opvouwden benadrukte het diepliggende conflict wat tussen dochter en moeder speelde. Myra was in staat om het samengaan van handeling en tekstzegging op een natuurlijke manier te integreren in haar spel.

Irma Hollander - Mevrouw Vogels
Irma Hollander was prima in staat om de rol van Mevrouw Vogels op geloofwaardige en eigenzinnige manier neer te zetten. Ze was in deze voorstelling geloofwaardig aan de tijdsgeest van toen. Irma zorgde met de rol van Mevrouw Vogels voor een vrolijke noot. Keerzijde daarvan was dat de rol erg luchtig en opgeruimd bleef ten opzichte van de oorlog, het verlies van bekenden en de lesbische relaties van Gonda waar Mevrouw Vogels het niet mee eens kon zijn. Hier had meer kleurverschil gespeeld mogen worden.

Frank de Vries - Max van Messel
Frank begon zijn rol van Max van Messel wat zwak maar maakte in zijn slotscène een krachtige come-back. Met zijn name in zijn monoloog waarin hij speelde met het woord 'genoegen' was zijn tekstbehandeling erg sterk. Frank kon nog winnen aan overtuiging in zijn fysieke aanwezigheid op het podium, daar ontbrak het nu aan spanning.

John Roos - Klaas Dijkstra
John overtuigde niet altijd even sterk in de onverbitterlijkheid en kilheid van het personage Klaas Dijkstra. John moest oppassen om zijn rol niet te typematig te spelen. Wat overigens een opgave is als je op een typematige manier wordt aangekleed: de 'bad-guy' met grote zwarte gleufhoed en een lange zwarte jas. John speelde de scene aan tafel met zijn vrouw goed en speelde daar verrassend scherp in op het theaterlicht dat uitviel, complimenten daarvoor!

Mario Auerhaan - Bob de Goey
Mario Auerhaan maakte een eerste aanzet tot de rol van Bob de Goey. Een rotzak eerste klas, die door Mario erg nonchalant werd neergezet. Het ontbrak hem aan kracht in zijn lichaamshouding om het gevaar van de man voelbaar en geloofwaardig te maken.

Gerard Nelck - Campfens
Jammer dat Gerard Nelck na de pauze niet meer terugkeerde in zijn hoedanigheid van Campfens. Gerard zette de rol op een waarachtige manier neer. Hij was in staat om de autoriteit en dreiging van het personage te vertalen in zijn spel. Met name door de rol vanuit een ontzettende rust en ontspanning te spelen die niet te vertrouwen was. Dit maakte zijn personage behoorlijk angstaanjagend.

Letty Bezem - Jopie Singer
Letty Bezem was in staat om het personage Jopie Singer op slinkse wijze te laten handelen. Ze heeft de rol prima neergezet. Haar blikken spraken boekdelen en zorgden ervoor dat Jopie Singer niet te vertrouwen was. Achter de ooglijke onschuld school een gemene en valse vrouw. Het gevecht tussen Jopie en Lia was niet overtuigend, daar ontbrak het aan kracht. Dit soort zaken moet zeer secuur worden gezet, een gevecht is een soort van choreografie.

Mieke Ridder - Lia Brink
Mieke Ridder was een frisse en sprankelende verschijning in 'de Jodenverraadster'. Haar duidelijke expressie zorgde voor een energieke aanwezigheid. Lia Brink bleek ook een personage met een dubbele agenda. Die dubbele onderlaag, de geheimen van het personage, hadden meer voelbaar mogen zijn. Mieke zou haar expressie af en toe wat mogen indammen om zo raadselachtiger te worden.

Nieske Musquetier - Mevrouw van Hattum
Nieske Musquetier kon prima uit de voeten met haar rol. Ze maakte van Mevrouw van Hattum een onschuldige, gelovige en tikje naïeve vrouw. De gebeurtenissen in het verhaal overkwamen haar. Nieske had een frisse tekstzegging doordat ze veel wisselde in toon. De noodzaak om naar haar te luisteren was daardoor groot, een sterkte spelkwaliteit.

Adrienne Wennekes - Rosa van Messel
Adrienne was een jonge speelster die een grote schakel speelde van opgewekte en nietwetende puber naar gevangene in een concentratiekamp. De concentratiekampscene zette ze goed neer, terwijl dit een uitermate ingewikkelde scene was. De scene was een momentopname in het stuk en zeer beladen en dramatisch van thematiek. Toch wist Adrienne dit geloofwaardig te brengen.
Adrienne zou in haar tekstzegging nog wat natuurlijker kunnen worden en meer kleur laten zien.

Egon de Prouw - Simon van Dijk
Egon de Prouw zorgde met zijn opkomst voor een vlaag aan energie die zeer welkom was in de voorstelling.
Hij speelde de rol van Simon van Dijk prima maar moest oppassen om niet te typematig te worden.
Dit zat hem met name in zijn nadrukkelijke fysieke aanwezigheid. Voor dit verhaal zou hij heer meer mogen nuanceren en een meer verfijnde manier van spelen mogen opzoeken.

Marianne Daalmeijer - Nel Dijkstra
Marianne Daalmeijer verraste in de voorstelling. Ze toonde zich een integere speelster die rust durfde te nemen in de scènes. Ze speelde zuiver en incasseerde op een natuurlijke manier. Het was een prestatie van haar om op een verfijnde en kleine manier te spelen zonder aan spanning of zonder het drama uit het oog te verliezen. Vooral de eindscene die zij met haar man in de dodencel speelde werd voortreffelijk neergezet.

ALGEMENE INDRUK
Odia liet een voorstelling zien die wat betreft de thematiek spanning en tempo nodig had maar wat in deze uitwerking ontbeerde. De tekst en regie gaven de spelers helaas niet alle kansen op hun kwaliteiten te laten zien die zij bezitten. Maar naarmate de voorstelling vorderde overtuigde Odia steeds meer.


Toneelvereniging ODIA - http://www.odia-toneel.nl - secretariaat: 06-21515231